برنامه شماره ۱۰۵۳ گنج حضور
اجرا: پرویز شهبازی
تاریخ اجرا: ۱۴ آوریل ۲۰۲۶ - ۲۶ فروردین ماه ۱۴۰۵
برای دستیابی به فایل پادکست برنامه ۱۰۵۳ بر روی این لینک کلیک کنید.
برای دانلود فایل صوتی برنامه با فرمت mp3 بر روی این لینک کلیک کنید.
متن نوشته شده برنامه با فرمت PDF (نسخهی مناسب پرینت رنگی)
متن نوشته شده برنامه با فرمت PDF (نسخهی مناسب پرینت سیاه و سفید)
متن نوشته شده پیغامهای تلفنی برنامه با فرمت PDF (نسخهی مناسب پرینت رنگی)
متن نوشته شده پیغامهای تلفنی برنامه با فرمت PDF (نسخهی مناسب پرینت سیاه و سفید)
تمام اشعار این برنامه با فرمت PDF (نسخه ریز مناسب پرینت)
تمام اشعار این برنامه با فرمت PDF (نسخه درشت مناسب خواندن با موبایل)
اشعار همراه با لینک پرشی به فایل صوتی برنامه
اشعار همراه با لینک پرشی به ویدیو برنامه
خوانش تمام ابیات این برنامه - فایل صوتی
خوانش تمام ابیات این برنامه - فایل تصویری
برای دستیابی به اطلاعات مربوط به جبران مالی بر روی این لینک کلیک کنید.
مولوی، دیوان شمس، غزل شمارهٔ ۲۵۱۲
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Qazal) #2512, Divan e Shams
رها کن ماجرا ای جان، فروکن سر ز بالایی
که آمد نوبتِ عشرت، زمانِ مجلسآرایی
چه باشد جرم و سَهوِ(۱) ما، به پیشِ یَرلِغِ(۲) لطفت؟
کجا تردامنی(۳) مانَد، چو تو خورشید، مارایی(۴)
درآ ای تاج و تختِ ما، برون انداز رختِ ما
بسوزان هرچه میسوزی، بفرما هرچه فرمایی
اگر آتش زنی، سوزی تو باغِ عقلِ کلّی را
هزاران باغ برسازی ز بیعقلی و شیدایی(۵)
وگر رسوا شود عاشق، به صد مکروه(۶) و صد تهمت
از این سویش بیالایی(۷)، وز آن سویش بیارایی(۸)
نه تو اجزایِ آبی را بدادی تابشِ جوهر؟
نه تو اجزایِ خاکی را بدادی حُلّه(۹) خَضرایی(۱۰)؟
نه از اجزایِ یک آدم جهان پر آدمی کردی؟
نه آنی که مگس را تو بدادی فرِّ(۱۱) عَنقایی(۱۲)؟
طبیبی دید کوری را، نمودش دارویِ دیده
بگفتش: سُرمه ساز این را برایِ نورِ بینایی
بگفتش کور: اگر آن را که من دیدم تو میدیدی
دو چشمِ خویش میکندی و میگشتی تماشایی(۱۳)
زهی لطفی که بر بُستان و گورستان همیریزی
زهی نوری که اندر چشم و در بیچشم میآیی
اگر بر زندگان ریزی، برون پرّند از گردون
وگر بر مُردگان ریزی، شود مرده مسیحایی
غذایِ زاغ سازیدی(۱۴)، ز سرگینی و مرداری
چه داند زاغ کآن طوطی چه دارد در شِکَرخایی؟
چه گفت آن زاغ بیهوده که سرگینش خورانیدی؟
نگهدار ای خدا، ما را از آن گفتار و بدرایی(۱۵)
چه گفت آن طوطیِ اَخضَر(۱۶) که شِکّر دادیَش درخور؟
به فضلِ خود زبانِ ما بدآن گفتار بگشایی
کیَست آن زاغِ سرگینچَش(۱۷)؟ کسی کاو مبتلا گردد
به علمی غیرِ علمِ دین، برایِ جاهِ دنیایی
کیَست آن طوطی و شِکّر؟ ضمیرِ منبعِ حکمت
که حق باشد زبانِ او چو احمد وقتِ گویایی*
مرا در دل یکی دلبر همیگوید: خَمُش بهتر
که بس جانهایِ نازک را کند این گفت سودایی(۱۸)
* قرآن کریم، سورهٔ نجم (۵۳)، آیهٔ ۳
Quran, Al-Najm(#53), Line #3
«وَمَا يَنْطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ»
«و سخن از روى هوى نمىگويد.»
(۱) سَهو: خطا، غفلت
(۲) یَرلِغ: یَرلیغ، فرمان پادشاهی، منشور
(۳) تردامن: مجاز از بدکار، گناهکار
(۴) مارایی: ما را آرایش دهی.
(۵) شیدایی: آشفتگی، دلدادگی، دیوانگی
(۶) مکروه: ناپسند، زشت
(۷) آلاییدن: آلودن
(۸) آراییدن: آراستن
(۹) حُلّه: جامه، لباس
(۱۰) خَضرا: سبز
(۱۱) فرّ: شکوه و رفعت
(۱۲) عَنقا: سیمرغ
(۱۳) تماشایی: تماشاگر، ناظر، درخورِ تماشا، نظارهکردنی
(۱۴) سازیدن: ساختن، فراهم کردن
(۱۵) بدرایی: بدرأیی، بداندیشی
(۱۶) اَخضَر: سبز
(۱۷) سرگینچَش: سرگینخوار
(۱۸) سودایی: دیوانه، شیدا
-----------
چه باشد جرم و سَهوِ ما، به پیشِ یَرلِغِ لطفت؟
کجا تردامنی مانَد، چو تو خورشید، مارایی
مولوی، دیوان شمس، غزل شمارهٔ ۲۸۳۴
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Qazal) #2834, Divan e Shams
همه خَلق در کَشاکَش، تو خراب و مست و دلخَوش
همه را نَظاره میکن، هَله از کنارِ بامی
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۳۵۹۳
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #3593
عاریهست(۱۹) این، کم همیباید فشارد
کآنچه بگرفتی، همیباید گزارد
جز نَفَخْتُ، کآن ز وَهّاب(۲۰) آمدهست
روح را باش، آن دگرها بیهُدهست
قرآن کریم، سورهٔ حجر (۱۵)، آیهٔ ۲۹
Quran, Al-Hijr(#15), Line #29
«فَإِذَا سَوَّيْتُهُ وَنَفَخْتُ فِيهِ مِنْ رُوحِي فَقَعُوا لَهُ سَاجِدِينَ.»
«چون آفرينشش را به پايان بردم و از روح خود در آن دميدم، دربرابر او به سجده بيفتيد.»
بیهُده نسبت به جان میگویمش
نی به نسبت با صَنیعِ مُحکَمش(۲۱)
(۱۹) عاریه: قرضی
(۲۰) وَهّاب: بسیار بخشنده، از اسمایِ الهی
(۲۱) صَنیعِ مُحکَم: مصنوع استوار، ساختمان محکم
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۲۶۷
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #267
حَزم(۲۲) آن باشد که ظَنِّ بَد بَری
تا گُریزیّ و، شوی از بَد، بَری
حَزْم، سُوءالظن گفتهست آن رسول
هر قَدَم را دام میدان ای فَضول(۲۳)
حدیث
«اَلْحَزْمُ سُوءُالظَّنَّ»
«دوراندیشی و احتیاط، همانا بدگمانی است.»
رویِ صحرا هست هموار و فراخ
هر قدم دامی است، کم ران اُوستاخ(۲۴)
آن بُزِ کوهی دَوَد که دام کو؟
چون بتازد، دامش افتد در گلو
آنکه میگفتی که کو؟ اینک ببین
دشت میدیدی نمیدیدی کمین
بی کمین و دام و صَیّاد ای عَیار(۲۵)
دُنبه کِی باشد میانِ کشتزار؟
آنکه گستاخ آمدند اندر زمین(۲۶)
استخوان و کلّههاشان را ببین
چون به گورستان روی ای مُرتَضیٰ(۲۷)
استخوانْشان را بپرس از ماٰمَضیٰ(۲۸)
تا به ظاهر بینی آن مَستانِ کور
چون فرو رفتند در چاهِ غرور؟
چشم اگر داری تو، کورانه مَیا
ور نداری چشم، دست آور عصا
آن عصایِ حَزم و استدلال را
چون نداری دید، میکُن پیشوا
ور عصایِ حَزم و استدلال نیست
بی عصاکَش بر سَرِ هر رَه مایست
(۲۲) حَزم: تامّل با هشیاریِ نظر
(۲۳) فَضول: زیادهگو، کسی که به کارهای غیر ضروری بپردازد.
(۲۴) اوستاخ: گستاخانه
(۲۵) عَیار: جوانمرد
(۲۶) گستاخ آمدند اندر زمین: در روی زمین به تباهی و گستاخی دست زدند.
(۲۷) مُرْتَضیٰ: پسندیده و برگزیده برای صحبت و خدمت
(۲۸) ماٰمَضیٰ: آنچه گذشته و سپری شده است.
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۲۱۹
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #219
حَزم آن باشد که نفْریبد تو را
چرب و نوش و دامهایِ این سرا
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ٢٢٢
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #222
حَزم آن باشد که گویی: تخمهام(۲۹)
یا سَقیمم(۳۰)، خستۀ این دَخمهام(۳۱)
(۲۹) تُخمه: بهمعنی ناگواریدن طعام، پر شدن معده و هضم نشدن غذا
(۳۰) سَقیم: بیمار
(۳۱) دَخمه: کنایه از دنیا
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۲۱۲
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #212
صبر کردن بهرِ این نَبْوَد حَرَج(۳۲)
صبر کُن کِالصَّبْرُ مِفتاحُالْفَرَج(۳۳)
زین کمین، بی صبر و حَزمی کَس نَجَست
حَزم را خود، صبر آمد پا و دست
حَزم کن از خورد، کین زَهرینگیاست(۳۴)
حَزم کردن زور و نورِ انبیاست
(۳۲) حَرَج: تنگی و فشار، شکایت و اعتراض
(۳۳) کِالصَّبْرُ مِفتاحُالْفَرَج: صبر کلید گشایش است.
(۳۴) زهرینگیا: گیاهِ زهرآگین، گیاهِ سمّی
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۲٣٠
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #230
حزم آن باشد که چون دعوت کنند
تو نگویی: مست و خواهانِ مناند
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۲۲۸۷
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #2287
او فضولی بوده است از اِنقباض
کرد بر مختارِ مطلق، اِعتراض
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۵۲۵
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #525
مثنوی را چابک و دلخواه کن
ماجرا را مُوجَز(۳۵) و کوتاه کن
(۳۵) مُوجَز: مختصر، کوتاه
مولوی، دیوان شمس، غزل شمارهٔ ۲۳۴۶
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Qazal) #2346, Divan e Shams
مَکُن رازِ مَرا ای جان فَسانه
شنیدستی مَجالِسْ بِالأَمانَه*
چو فرمودهست حق کَالصُّلْحُ خَیْرٌ**
رها کن ماجرا(۳۶) را ای یگانه
چو گفتهست اَنْصِتُوا(۳۷) ای طوطیِ جان***
بپر خاموش و رُو تا آشیانه
* حدیث
«الْـمَجالِسُ بِالْامانَة.»
«مجلسها به امانت است.»
** قرآن کریم، سورهٔ نساء (۴)، آیهٔ ۱۲۸
Quran, An-Nisaa(#4), Line #128
«…وَالصُّلْحُ خَيْرٌ… .»
«…كه آشتى بهتر است… .»
*** قرآن کریم، سورهٔ اعراف (۷)، آیهٔ ۲۰۴
Quran, Al-A’raaf(#7), Line #204
«وَإِذَا قُرِئَ الْقُرْآنُ فَاسْتَمِعُوا لَهُ وَأَنْصِتُوا لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ.»
«چون قرآن خوانده شود به آن گوش فرا دهيد و خاموش باشيد،
شايد مشمول رحمت خدا شويد.»
(۳۶) ماجرا: اوضاع و احوالِ ذهنی، سیستمِ عملیاتیِ من ذهنی
(۳۷) اَنصِتُوا: خاموش باشید.
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۱۵۲۸
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #1528
مثنویِّ ما دُکانِ وحدت است
غیرِ واحد هر چه بینی آن بُت است
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۵۰۷
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #507
شاد از وی شو، مشو از غیرِ وی
او بهارست و دگرها، ماهِ دی(۳۸)
هر چه غیرِ اوست، اِستدراجِ(۳۹) توست
گرچه تخت و ملک توست و تاجِ توست
قرآن کریم، سورهٔ اعراف (۷)، آیات ۱۸۱ و ۱۸۲
Quran, Al-A’raaf(#7), Line #181-182
«وَمِمَّنْ خَلَقْنَا أُمَّةٌ يَهْدُونَ بِالْحَقِّ وَبِهِ يَعْدِلُون»
«از آفريدگان ما گروهى هستند كه به حق راه مىنمايند و به عدالت رفتار مىكنند.»
«وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ»
«و آنان را كه آيات ما را دروغ انگاشتند، از راهى كه خود نمىدانند
به تدريج خوارشان مىسازيم، (به تدريج به افسانهٔ من ذهنی میکشانیم).»
شاد از غم شو، که غم دامِ لقاست(۴۰)
اندرین ره، سویِ پستی ارتقاست
غم یکی گنجیست و رنجِ تو چو کان(۴۱)
لیک کِی درگیرد این در کودکان؟
کودکان چون نامِ بازی بشنوند
جمله با خرگور(۴۲)، همتگ(۴۳) میدوند
ای خرانِ کور، این سو دامهاست
در کمین، این سوی، خونآشامهاست
تیرها پَرّان، کمان پنهان ز غیب
بر جوانی میرسد صد تیرِ شِیب(۴۴)
گام در صحرایِ دل باید نهاد
زآنکه در صحرایِ گِل نبود گشاد
(۳۸) ماهِ دی: مراد زمستان است.
(۳۹) اِستدراج: به تدریج به سوی نابودی رفتن
(۴۰) لقا: دیدار، در اینجا یعنی دیدارِ خدا
(۴۱) کان: معدن
(۴۲) خرگور: گورخر
(۴۳) همتگ: دو تن که با هم بدوند، همدو
(۴۴) شِیب: پیری
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۲۸۷۲
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #2872
حق همیخواهد که تو زاهد شوی
تا غَرَض بگذاری و شاهد شوی
کاین غَرَضها پردهٔ دیده بُوَد
بر نظر چون پرده پیچیده بُوَد
پس نبیند جمله را با طِمّ(۴۵) و رِمّ(۴۶ و ۴۷)
حُبُّکَالْـاَشیاءَ یُعْمی و یُصِمّ
«حُبُّکَ الْاَشَّیءَ یُعْمی و یُصِمّ.»
«عشق تو به اشيا [همانیدگیها] تو را كور و كر میکند.»
در دلش خورشید چون نوری نشاند
پیشش اختر را مقادیری نماند
پس بدید او بیحجاب اسرار را
سیرِ روحِ مؤمن و کُفّار را
(۴۵) طِمّ: دریا و آب فراوان
(۴۶) رِمّ: زمین و خاک
(۴۷) طِمّ و رِمّ: در اینجا یعنی با جزئیات
مولوی، مثنوی، دفتر دوم، بیت ۲۵۹۲
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #2, Line #2592
پیشهیی آموختی در کسبِ تن
چنگ اندر پیشۀ دینی بزن
در جهان پوشیده گشتی و غَنی(۴۸)
چون بُرون آیی از اینجا، چون کنی؟
پیشهای آموز کاندر آخرت
اندر آید دخلِ کسبِ مغفرت
(۴۸) غَنی: ثروتمند
مولوی، مثنوی، دفتر اوّل، بیت ۱۹۵۱
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #1, Line #1951
گفت پیغمبر: که نَفْحَتهایِ(۴۹) حَق
اندرین ایّام میآرد سَبَق(۵۰)
گوش و هُش دارید این اوقات را
در رُبایید این چنین نَفحات را
نَفْحِه آمد مر شما را دید و رفت
هر که را میخواست جان بخشید و رفت
نَفحِهٔ دیگر رسید، آگاه باش
تا ازین هم وانمانی، خواجهتاش(۵۱)
(۴۹) نَفحَت: بوی خوش، مراد عنایات و رحمتها و دَمِ مبارکِ خداوندی است.
(۵۰) سَبَق: پیشی گرفتن، پیش افتادن
(۵۱) خواجهتاش: هریک از غلام یا نوکرانی که یک خواجه یا رئیس دارند.
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۳۱۵٩
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #3159
لیک من آن ننگرم، رحمت کنم
رحمتم پُرّ است، بر رحمت تنم
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۳٨١١
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #3811
مَنْ صَمَت مِنْکُم نَجٰا، بُد یاسِهاش(۵۲)
خامُشان را بود کیسه و کاسهاش
«مَنْ صَمَتَ نَجا.»
«هرکه خموشی گُزید، رستگار شد.»
(۵۲) یاسه: یاسا، قاعده، قانون
مولوی، مثنوی، دفتر دوم، بیت ۱۶۱۹
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #2, Line #1619
حاکم است و یَفْعَلُاللَّـه ما یَشا
او ز عینِ دَرد انگیزد دوا
«زیرا حقتعالی حاکم و فرمانروای جهان است و او هرچه خواهد همان کند.
چنانکه از ذات درد و مرض، دوا و درمان میآفریند.»
قرآن كريم، سورهٔ ابراهيم (۱۴)، آیهٔ ۲۷
Quran, Ibrahim(#14), Line #27
«… وَ يَفْعَلُ اللَّـهُ مَا يَشَاءُ.»
«… خدا هرچه خواهد همان مىكند.»
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۷۰۲
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #702
پیشِ این خورشید کاو بس روشنی است
در حقیقت هر دلیلی رهزنی است
مولوی، مثنوی، دفتر اوّل، بیت ٢۶٧٠
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #1, Line #2670
حُکمِ حق گُسترد بهر ما بِساط(۵۳)
که بگویید از طریقِ اِنبساط
(۵۳) بِساط: هر چیز گستردنی مانند فرش و سفره
مولوی، مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۱۲۳۲
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #5, Line #1232
نه تو اَعْطَیْنٰاکَ کَوْثَر خواندهای؟
پس چرا خشکی و تشنه ماندهای؟
یا مگر فرعونی و، کوثَر چو نیل
بر تو خون گشتهست و ناخوش، ای علیل(۵۴)
قرآن کریم، سورهٔ کوثر (۱۰۸)، آیهٔ ۱
Quran, Al-Kawthar(#108), Line #1
«إِنَّا أَعْطَيْنَاكَ الْكَوْثَرَ»
«ما كوثر را به تو عطا كرديم.»
(۵۴) عَلیل: بیمار، رنجور، دردمند
مولوی، مثنوی، دفتر چهارم، بیت ٢١۴۶
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #4, Line #2146
بر کنارِ بامی ای مستِ مُدام(۵۵)
پَست بنشین یا فرود آ، وَالسَّلام
هر زمانی که شدی تو کامران
آن دَمِ خوش را کنارِ بام دان
(۵۵) مُدام: شراب
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۲۲۵۴
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #2254
آبِ گِل خواهد که در دریا رَوَد
گِل گرفته پای آب و میکَشَد
مولوی، مثنوی، دفتر چهارم، بیت ۱۸۶۲
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #4, Line #1862
زآن جِرایِ روح چون نُقصان(۵۶) شود
جانَش از نُقصانِ آن لرزان شود
پس بداند که خطایی رفته است
که سَمَنزارِ(۵۷) رضا آشفته است
(۵۶) نُقصان: کمی، کاستی، زیان
(۵۷) سَمَنزار: باغِ یاسمن و جای انبوه از درختِ یاسمن، آنجا که سَمَن رویَد.
مولوی، دیوان شمس، غزل شمارهٔ ۲۵۷
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Qazal) #257, Divan e Shams
جامِ مُباح(۵۸ و ۵۹) آمد، هین نوش کُن
بازرَه از غابر و از ماجَرا
(۵۸) مُباح: حلال
(۵۹) جامِ مُباح: شرابِ حلال
مولوی، مثنوی، دفتر دوم، بیت ۲۶۴۰
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #2, Line #2640
من سبب را ننگرم، کآن حادث(۶۰) است
زآنکه حادث حادثی را باعث است
لطفِ سابق را نظاره میکنم
هرچه آن حادث، دوپاره میکنم
(۶۰) حادث: تازه پدید آمده، جدید، نو
مولوی، مثنوی، دفتر چهارم، بیت ۳۲۸۸
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #4, Line #3288
عقلِ تو قسمت شده بر صد مُهِمّ
بر هزاران آرزو و طِمّ(۶۱) و رِمّ(۶۲ و ۶۳)
جمع باید کرد اجزا را به عشق
تا شوی خوش چون سمرقند و دمشق
جَوجَوی(۶۴)، چون جمع گردی زاِشتباه
پس توان زد بر تو سِکّهٔ پادشاه
(۶۱) طِمّ: دریا و آب فراوان
(۶۲) رِمّ: زمین و خاک
(۶۳) طِمّ و رِمّ: در اینجا منظور آرزوهای دنیوی است.
(۶۴) جَوجَو: یکجو یکجو و ذرّهذرّه
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۴۰۷۰
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #4070
سِحْر کاهی را به صنعت کُه کند
باز کوهی را چو کاهی میتند
زشتها را نغز(۶۵) گرداند به فنّ
نغزها را زشت گرداند به ظنّ
کارِ سِحر این است کاو دَم میزند
هر نَفَس قلبِ حقایق میکند(۶۶)
آدمی را خر نماید ساعتی
آدمی سازد خری را وآیتی
(۶۵) نغز: خوب، نیکو، لطیف
(۶۶) قلب کردن: بازگونه نشان دادن، برعکس نمایان کردن
مولوی، مثنوی، دفتر چهارم، بیت ٢۴٨٠
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #4, Line #2480
تا کنون کردی چنین، اکنون مکن
تیره کردی آب را، افزون مکن
مولوی، مثنوی، دفتر اول، بیت ۱۴۸۸
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #1, Line #1488
گفت شیطان که بِما اَغْوَیْتَنی(۶۷)
کرد فعلِ خود نهان، دیو دَنی(۶۸)
شیطان به خداوند گفت که تو مرا گمراه کردی. او گمراهی خود را به حضرتِ حق نسبت داد
و آن دیوِ فرومایه کار خود را پنهان داشت.
گفت آدم که ظَلَمْنا نَفْسَنا(۶۹)
او ز فعل حق نَبُد غافل چو ما
ولی حضرت آدم گفت: پروردگارا، ما به خود ستم کردیم.
و او همچون ما از حکمتِ کار حضرت حق بیخبر نبود.
(۶۷) بِما اَغْوَیْتَنی: به سبب آنکه مرا گمراه کردی.
(۶۸) دَنی: فرومایه، پست
(۶۹) ظَلَمْنا نَفْسَنا: ما به خود ستم کردیم.
مولوی، مثنوی، دفتر چهارم، بیت ۱۳۹۰
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #4, Line #1390
نه بهانه کرد و، نه تزویر ساخت
نه لِوایِ(۷۰) مکر و حیلت برفراخت
باز آن ابلیس، بحث آغاز کرد
که بُدَم من سُرخرو، کردیم زرد
(۷۰) لِوا: پرچم
مولوی، مثنوی، دفتر دوم، بیت ۳۰۰۵
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #2, Line #3005
سیّئاتم(۷۱) چون وسیلت شد به حق
پس مَزَن بر سیّئاتم هیچ دَق(۷۲)
(۷۱) سیّئات: گناهان، اشتباهات
(۷۲) دَق: کوفتن، طعنه زدن، نکوهش کردن
مولوی، دیوان شمس، غزل شمارهٔ ۱۶۱۱
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Qazal) #1611, Divan e Shams
ز درم راه نباشد، ز سرِ بام و دریچه
سَتَرَالله عَلَیْنٰا(۷۳) چه علالایِ(۷۴) تو دارم
(۷۳) سَتَرَالله عَلَیْنٰا: خداوند بر ما پوشانید.
(۷۴) علالا: بانگ و فریاد، هیاهو، سر و صدا
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۴۳۰۲
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #4302
درد، دارویِ کهن را نو کند
درد، هر شاخِ ملولی خو کند(۷۵)
کیمیایِ نوکننده، دردهاست
کو ملولی آنطرف که درد خاست(۷۶)؟
هین مزن تو از ملولی آهِ سرد
درد جو(۷۷) و، درد جو و، درد، درد
(۷۵) خو کردن: هَرَس کردن درخت
(۷۶) خاست: بلند شد، بهوجود آمد، پدید آمد.
(۷۷) جو: بجوی، جستوجو کن، طلب کن.
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۱۴۷۹
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #1479
نه قبول اندیش، نه رَد ای غلام
امر را و نهی را میبین مُدام(۷۸)
(۷۸) مُدام: دائماً
مولوی، دیوان شمس، غزل شمارۀ ۵٩٢
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Qazal) #592, Divan e Shams
اگر چرخِ وجودِ من از این گردش فرومانَد
بگردانَد مرا آنکَس که گردون را بگردانَد
مولوی، مثنوی، دفتر پنجم، بیت ۳۲۴۰
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #5, Line #3240
عشق بُرَّد بحث را ای جان و بس
کاو ز گفتوگو شود فریادرس
حیرتی آید ز عشق آن نطق(۷۹) را
زَهره نَبْوَد که کند او ماجرا
(۷۹) نُطق: حرف زدن، سخن گفتن، گفتار
هزاران باغ برسازی ز بیعقلی و شیدایی
وگر رسوا شود عاشق، به صد مکروه و صد تهمت
از این سویش بیالایی، وز آن سویش بیارایی
مولوی، مثنوی، دفتر سوم، بیت ۱۰۷۷
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #3, Line #1077
راضیم من، شاکرم من ای حریف
این طرف رسوا و پیش حق، شریف
پیش خلقان، خوار و زار و ریشخند
پیش حق، محبوب و مطلوب و پسند
نه تو اجزایِ خاکی را بدادی حُلّه خَضرایی؟
نه آنی که مگس را تو بدادی فرِّ عَنقایی؟
دو چشمِ خویش میکندی و میگشتی تماشایی
غذایِ زاغ سازیدی، ز سرگینی و مرداری
نگهدار ای خدا، ما را از آن گفتار و بدرایی
چه گفت آن طوطیِ اَخضَر که شِکّر دادیَش درخور؟
کیَست آن زاغِ سرگینچَش؟ کسی کاو مبتلا گردد
که حق باشد زبانِ او چو احمد وقتِ گویایی
که بس جانهایِ نازک را کُنَد این گفت سودایی
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۱۶۳۷
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #1637
با تو قُلْماشیت(۸۰) خواهیم گفت، هان
صوفیا، خوش پهن بگشا گوشِ جان
مر تو را هر زخم کآید ز آسمان
منتظر میباش خلعت(۸۱) بعد از آن
کاو نه آن شاه است کِت سیلی زند
پس نبخشد تاج و تختِ مُستَنَد(۸۲)
جمله دنیا را پَرِ پَشّه بها
سیلییی را رَشْوَتِ بیمُنْتَها
گردنت زین طوقِ(۸۳) زرّینِ جهان
چُست(۸۴) دردُزد(۸۵) و ز حق سیلی سِتان
آن قفاها(۸۶) کانبیا برداشتند
زآن بلا سَرهایِ خود افراشتند
لیک حاضر باش در خود، ای فتیٰ(۸۷)
تا به خانه او بیابد مر تو را
ور نه خِلْعَت(۸۸) را بَرَد او بازپس
که نیابیدم به خانه هیچکس
(۸۰) قُلْماشیت: سخن یاوه و بیاساس، بیهودهگویی
(۸۱) خلعت: مجازاً هدیه، پاداش
(۸۲) مُستَنَد: تکیهکرده شده، قابل اتّکاء
(۸۳) طوق: گلوبند، گردنبند
(۸۴) چُست: چالاک
(۸۵) دَردُزدیدن: دُزدیدن؛ در اینجا مجازاً بهمعنی خلاص کردن است.
(۸۶) قفا: پشتِ گردن. قفا خوردن: پسگردنی خوردن
(۸۷) فَتیٰ: جوانمرد، جوان
(۸۸) خِلْعَت: لباس، پارچهای که هدیه دهند.
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۱۶۴۵
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #1645
باز سؤال کردنِ صوفی، از آن قاضی
گفت آن صوفی: چه بودی کاین جهان
ابرویِ رحمت گشادی جاودان؟
هر دَمی شوری نیآوردی به پیش
برنیآوردی ز تَلوینهاش(۸۹) نیش
شب ندزدیدی چراغِ روز را
دِی نبردی باغِ عیشآموز را
جامِ صحّت را نبودی سنگِ تب
ایمنی را خوف، نآوردی کُرَب(۹۰)
خود چه کم گشتی ز جود و رحمتش
گر نبودی خَرخَشه(۹۱) در نعمتش؟
(۸۹) تَلوین: رنگبهرنگ کردن، گوناگون ساختن
(۹۰) کُرَب: جمعِ کُربَه، اندوهها، ناراحتیها
(۹۱) خَرخَشه: غوغا، جنجال، آشوب، در اینجا به معنی ناراحتی و شرّ
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۱۶۵۰
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #1650
«جوابِ قاضی، سؤالِ صوفی را، و قصهٔ ترک و درزی(۹۲) را مَثَل آوردن»
گفت قاضی: بس تهیرو(۹۳) صوفیای
خالی از فِطْنَت(۹۴) چو کافِ کوفیای
(۹۲) درزی: خیّاط
(۹۳) تهىرو: كسى كه بيهوده راه مىرود. منظور سالكى است كه در امرِ سلوک، سطحى و سرسرى است.
(۹۴) فِطْنَت: زيركى، هوشيارى، خِرَدِ زندگی
مولوی، دیوان شمس، غزل شمارهٔ ۱۰۱
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Qazal) #101, Divan e Shams
تنِ با سَر نداند سرِّ کُن را
تنِ بیسر شناسد کاف و نون(۹۵) را
نما ای شمسِ تبریزی کمالی
که تا نقصی نباشد کاف و نون را
قرآن کریم، سورهٔ یس (۳۶)، آیهٔ ۸۲
Quran, Yaseen(#36), Line #82
«إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئًا أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ»
«چون بخواهد چيزى را بيآفريند، فرمانش اين است كه مىگويد: موجود شو، پس موجود مىشود.»
(۹۵) کاف و نون: کُن، اشاره به آیهٔ ۸۲، سورهٔ یس(۳۶)
مولوی، دیوان شمس، غزل شمارهٔ ۱۵۲۰
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Qazal) #1520, Divan e Shams
مرا پرسی که چونی؟ بین که چونم
خرابم، بیخودم، مستِ جنونم
مرا از کاف و نون آورد در دام
از آن هیبت دوتا(۹۶) چون کاف و نونم
پریزادی مرا دیوانه کردهست
مسلمانان، که میداند فسونم؟
(۹۶) دوتا: خمیده
گفت قاضی: بس تهیرَو صوفیای
خالی از فِطْنَت چو کافِ کوفیای
تو بِنَشنیدی که آن پُرقندْلب(۹۷)
غَدرِ(۹۸) خیّاطان همیگفتی به شب؟
خلق را در دزدیِ آن طایفه
مینمود افسانههای سالِفه(۹۹)
قصّهٔ پارهرُبایی در بُرین(۱۰۰)
می حکایت کرد او با آن و این
در سَمَر(۱۰۱) میخواند دُزدینامهای(۱۰۲)
گِردِ او جمع آمده هنگامهای(۱۰۳)
مُستمِع(۱۰۴) چون یافت جاذِب زآن وُفُود(۱۰۵)
جمله اَجزایش حکایت گشته بود
(۹۷) پُرقندْلب: آنكه لبى بس شيرين دارد. كنايه از نقّالى كه با زبانى شيرين و بيانى دلنشين داستان نقل میكند.
(۹۸) غَدر: مکر، حیله، نیرنگ
(۹۹) سالفه: پيشين، گذشته
(۱۰۰) بُرین: بُریدن
(۱۰۱) سَمَر: حكايت، داستانسرايى
(۱۰۲) دُزدىنامه: كتابى كه در شرح احوال و كارهاى دزدان نوشته شود.
(۱۰۳) هنگامه: معركه، جمعيتى كه براى تماشا جمع مىشوند.
(۱۰۴) مُستمِع: شنونده
(۱۰۵) وُفُود: جماعتها. جمعِ وافِد به معنی پيک خبر. در اینجا معنی اوّل مراد است.
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۱۶۶۵
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #1665
چونکه دزدیهای بیرحمانه گفت
که کنند آن دَرْزیان اندر نهفت
اندر آن هنگامه، تُرکی از خِطا(۱۰۶)
سخت طَیْره شد(۱۰۷) ز کشفِ آن غِطا(۱۰۸)
(۱۰۶) خِطا: ناحيتى در چين شمالى. بدان خَتا هم گويند.
(۱۰۷) طَيْره شدن: خشمگين شدن
(۱۰۸) غِطا: مخفّفِ غِطاء به معنى پرده
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۱۶۷۱
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #1671
بس که غَدرِ(۱۰۹) درزیان(۱۱۰) را ذکر کرد
حیف آمد تُرک را و خشم و درد
گفت: ای قَصّاص(۱۱۱) در شهرِ شما
کیست اُستاتر در این مکر و دَغا؟
(۱۰۹) غَدر: مکر، حیله، نیرنگ
(۱۱۰) درزیان: خیاطان
(۱۱۱) قَصّاص: قصّهگو، نقّال
مولوی، مثنوی، دفتر ششم، بیت ۱۶۷۳
Rumi (Molana Jalaleddin) Poem (Mathnavi), Book #6, Line #1673
دعوی کردنِ تُرک و گرو بستن او که: درزی از من چیزی نتواند بُردن
گفت: خیاطی است نامش پورِشُش
اندر این چُستی و دزدی خَلْقکُش
گفت: من ضامن، که با صد اضطراب
او نیآرَد بُرد پیشم، رشته تاب
پس بگفتندش که از تو چُستتر(۱۱۲)
ماتِ او گشتند، در دعوی(۱۱۳) مَپَر
رُو به عقلِ خود چنین غِرّه(۱۱۴) مباش
که شوی یاوه(۱۱۵) تو در تزویرهاش(۱۱۶)
گرمتر شد تُرک و، بَست آنجا گِرو
که نیآرد بُرد، نی کهنه، نه نو
مُطمِعانش(۱۱۷) گرمتر کردند زود
او گِرو بست و رِهان(۱۱۸) را برگشود
که گِرو این مَرکبِ تازیِّ(۱۱۹) من
بِدْهم اَرْ دزدد قُماشم(۱۲۰) او به فن
(۱۱۲) چُستتر: چالاکتر، زرنگتر
(۱۱۳) دَعوی: ادعا کردن
(۱۱۴) غِرّه: مغرور شدن
(۱۱۵) ياوه: تباه و تلف
(۱۱۶) تزویر: ریا و دوریی، حیلهگری
(۱۱۷) مُطْمِع: به طمع درآورنده، انگيزنده به طمع
(۱۱۸) رِهان: شرطبندى
(۱۱۹) مَرکبِ تازی: اسب عربی، اسب نژاده و اصیل
(۱۲۰) قُماش: پارچه
-------------------------
مجموع لغات:
----------------------------
************************
تمام اشعار برنامه بر اساس فرمت سایت گنج نما برای جستجوی آسان
رها کن ماجرا ای جان فروکن سر ز بالایی
که آمد نوبت عشرت زمان مجلسآرایی
چه باشد جرم و سهو ما به پیش یرلغ لطفت
کجا تردامنی ماند چو تو خورشید مارایی
درآ ای تاج و تخت ما برون انداز رخت ما
بسوزان هرچه میسوزی بفرما هرچه فرمایی
اگر آتش زنی سوزی تو باغ عقل کلی را
وگر رسوا شود عاشق به صد مکروه و صد تهمت
از این سویش بیالایی وز آن سویش بیارایی
نه تو اجزای آبی را بدادی تابش جوهر
نه تو اجزای خاکی را بدادی حله خضرایی
نه از اجزای یک آدم جهان پر آدمی کردی
نه آنی که مگس را تو بدادی فر عنقایی
طبیبی دید کوری را نمودش داروی دیده
بگفتش سرمه ساز این را برای نور بینایی
بگفتش کور اگر آن را که من دیدم تو میدیدی
دو چشم خویش میکندی و میگشتی تماشایی
زهی لطفی که بر بستان و گورستان همیریزی
اگر بر زندگان ریزی برون پرند از گردون
وگر بر مردگان ریزی شود مرده مسیحایی
غذای زاغ سازیدی ز سرگینی و مرداری
چه داند زاغ کان طوطی چه دارد در شکرخایی
چه گفت آن زاغ بیهوده که سرگینش خورانیدی
نگهدار ای خدا ما را از آن گفتار و بدرایی
چه گفت آن طوطی اخضر که شکر دادیش درخور
به فضل خود زبان ما بدآن گفتار بگشایی
کیست آن زاغ سرگینچش کسی کاو مبتلا گردد
به علمی غیر علم دین برای جاه دنیایی
کیست آن طوطی و شکر ضمیر منبع حکمت
که حق باشد زبان او چو احمد وقت گویایی
مرا در دل یکی دلبر همیگوید خمش بهتر
که بس جانهای نازک را کند این گفت سودایی
* قرآن کریم، سوره نجم (۵۳)، آیه ۳
مولوی، دیوان شمس، غزل شماره ۲۵۱۲
مولوی، دیوان شمس، غزل شماره ۲۸۳۴
همه خلق در کشاکش تو خراب و مست و دلخوش
همه را نظاره میکن هله از کنار بامی
عاریهست این کم همیباید فشارد
کآنچه بگرفتی همیباید گزارد
جز نفخت کآن ز وهاب آمدهست
روح را باش آن دگرها بیهدهست
قرآن کریم، سوره حجر (۱۵)، آیه ۲۹
بیهده نسبت به جان میگویمش
نی به نسبت با صنیع محکمش
حزم آن باشد که ظن بد بری
تا گریزی و شوی از بد بری
حزم سوءالظن گفتهست آن رسول
هر قدم را دام میدان ای فضول
روی صحرا هست هموار و فراخ
هر قدم دامی است کم ران اوستاخ
آن بز کوهی دود که دام کو
چون بتازد دامش افتد در گلو
آنکه میگفتی که کو اینک ببین
بی کمین و دام و صیاد ای عیار
دنبه کی باشد میان کشتزار
آنکه گستاخ آمدند اندر زمین
استخوان و کلههاشان را ببین
چون به گورستان روی ای مرتضی
استخوانشان را بپرس از مامضی
تا به ظاهر بینی آن مستان کور
چون فرو رفتند در چاه غرور
چشم اگر داری تو کورانه میا
ور نداری چشم دست آور عصا
آن عصای حزم و استدلال را
چون نداری دید میکن پیشوا
ور عصای حزم و استدلال نیست
بی عصاکش بر سر هر ره مایست
حزم آن باشد که نفریبد تو را
چرب و نوش و دامهای این سرا
حزم آن باشد که گویی تخمهام
یا سقیمم خست این دخمهام
صبر کردن بهر این نبود حرج
صبر کن کالصبر مفتاحالفرج
زین کمین بی صبر و حزمی کس نجست
حزم را خود صبر آمد پا و دست
حزم کن از خورد کین زهرینگیاست
حزم کردن زور و نور انبیاست
تو نگویی مست و خواهان مناند
او فضولی بوده است از انقباض
کرد بر مختار مطلق اعتراض
ماجرا را موجز و کوتاه کن
مولوی، دیوان شمس، غزل شماره ۲۳۴۶
مکن راز مرا ای جان فسانه
شنیدستی مجالس بالامانه
چو فرمودهست حق کالصلح خیر
رها کن ماجرا را ای یگانه
چو گفتهست انصتوا ای طوطی جان
بپر خاموش و رو تا آشیانه
مثنوی ما دکان وحدت است
غیر واحد هر چه بینی آن بت است
شاد از وی شو مشو از غیر وی
او بهارست و دگرها ماه دی
هر چه غیر اوست استدراج توست
گرچه تخت و ملک توست و تاج توست
قرآن کریم، سوره اعراف (۷)، آیات ۱۸۱ و ۱۸۲
شاد از غم شو که غم دام لقاست
اندرین ره سوی پستی ارتقاست
غم یکی گنجیست و رنج تو چو کان
لیک کی درگیرد این در کودکان
کودکان چون نام بازی بشنوند
جمله با خرگور همتگ میدوند
ای خران کور این سو دامهاست
در کمین این سوی خونآشامهاست
تیرها پران کمان پنهان ز غیب
بر جوانی میرسد صد تیر شیب
گام در صحرای دل باید نهاد
زآنکه در صحرای گل نبود گشاد
تا غرض بگذاری و شاهد شوی
کاین غرضها پرده دیده بود
بر نظر چون پرده پیچیده بود
پس نبیند جمله را با طم و رم
حبکالـاشیاء یعمی و یصم
سیر روح مومن و کفار را
پیشهیی آموختی در کسب تن
چنگ اندر پیشه دینی بزن
در جهان پوشیده گشتی و غنی
چون برون آیی از اینجا چون کنی
اندر آید دخل کسب مغفرت
مولوی، مثنوی، دفتر اول، بیت ۱۹۵۱
گفت پیغمبر که نفحتهای حق
اندرین ایام میآرد سبق
گوش و هش دارید این اوقات را
در ربایید این چنین نفحات را
نفحه آمد مر شما را دید و رفت
نفحه دیگر رسید آگاه باش
تا ازین هم وانمانی خواجهتاش
لیک من آن ننگرم رحمت کنم
رحمتم پر است بر رحمت تنم
من صمت منکم نجا بد یاسهاش
خامشان را بود کیسه و کاسهاش
حاکم است و یفعلاللـه ما یشا
او ز عین درد انگیزد دوا
زیرا حقتعالی حاکم و فرمانروای جهان است و او هرچه خواهد همان کند
چنانکه از ذات درد و مرض دوا و درمان میآفریند
قرآن كريم، سوره ابراهيم (۱۴)، آیه ۲۷
پیش این خورشید کاو بس روشنی است
مولوی، مثنوی، دفتر اول، بیت ٢۶٧٠
حکم حق گسترد بهر ما بساط
که بگویید از طریق انبساط
نه تو اعطیناک کوثر خواندهای
پس چرا خشکی و تشنه ماندهای
یا مگر فرعونی و کوثر چو نیل
بر تو خون گشتهست و ناخوش ای علیل
قرآن کریم، سوره کوثر (۱۰۸)، آیه ۱
بر کنار بامی ای مست مدام
پست بنشین یا فرود آ والسلام
آن دم خوش را کنار بام دان
آب گل خواهد که در دریا رود
گل گرفته پای آب و میکشد
زآن جرای روح چون نقصان شود
جانش از نقصان آن لرزان شود
که سمنزار رضا آشفته است
مولوی، دیوان شمس، غزل شماره ۲۵۷
جام مباح آمد هین نوش کن
بازره از غابر و از ماجرا
من سبب را ننگرم کآن حادث است
لطف سابق را نظاره میکنم
هرچه آن حادث دوپاره میکنم
عقل تو قسمت شده بر صد مهم
بر هزاران آرزو و طم و رم
جوجوی چون جمع گردی زاشتباه
پس توان زد بر تو سکه پادشاه
سحر کاهی را به صنعت که کند
زشتها را نغز گرداند به فن
نغزها را زشت گرداند به ظن
کار سحر این است کاو دم میزند
هر نفس قلب حقایق میکند
تا کنون کردی چنین اکنون مکن
تیره کردی آب را افزون مکن
گفت شیطان که بما اغویتنی
کرد فعل خود نهان دیو دنی
شیطان به خداوند گفت که تو مرا گمراه کردی او گمراهی خود را به حضرت حق نسبت داد
و آن دیو فرومایه کار خود را پنهان داشت
گفت آدم که ظلمنا نفسنا
او ز فعل حق نبد غافل چو ما
ولی حضرت آدم گفت پروردگارا ما به خود ستم کردیم
و او همچون ما از حکمت کار حضرت حق بیخبر نبود
نه بهانه کرد و نه تزویر ساخت
نه لوای مکر و حیلت برفراخت
باز آن ابلیس بحث آغاز کرد
که بدم من سرخرو کردیم زرد
سیئاتم چون وسیلت شد به حق
پس مزن بر سیئاتم هیچ دق
مولوی، دیوان شمس، غزل شماره ۱۶۱۱
ز درم راه نباشد ز سر بام و دریچه
سترالله علینا چه علالای تو دارم
درد داروی کهن را نو کند
درد هر شاخ ملولی خو کند
کیمیای نوکننده دردهاست
کو ملولی آنطرف که درد خاست
هین مزن تو از ملولی آه سرد
درد جو و درد جو و درد درد
نه قبول اندیش نه رد ای غلام
امر را و نهی را میبین مدام
مولوی، دیوان شمس، غزل شماره ۵٩٢
اگر چرخ وجود من از این گردش فروماند
بگرداند مرا آنکس که گردون را بگرداند
عشق برد بحث را ای جان و بس
حیرتی آید ز عشق آن نطق را
زهره نبود که کند او ماجرا
راضیم من شاکرم من ای حریف
این طرف رسوا و پیش حق شریف
پیش خلقان خوار و زار و ریشخند
پیش حق محبوب و مطلوب و پسند
غذای زاغ سازیدی، ز سرگینی و مرداری
چه داند زاغ کآن طوطی چه دارد در شکرخایی
با تو قلماشیت خواهیم گفت هان
صوفیا خوش پهن بگشا گوش جان
منتظر میباش خلعت بعد از آن
کاو نه آن شاه است کت سیلی زند
پس نبخشد تاج و تخت مستند
جمله دنیا را پر پشه بها
سیلییی را رشوت بیمنتها
گردنت زین طوق زرین جهان
چست دردزد و ز حق سیلی ستان
آن قفاها کانبیا برداشتند
زآن بلا سرهای خود افراشتند
لیک حاضر باش در خود ای فتی
ور نه خلعت را برد او بازپس
باز سوال کردن صوفی از آن قاضی
گفت آن صوفی چه بودی کاین جهان
ابروی رحمت گشادی جاودان
هر دمی شوری نیآوردی به پیش
برنیآوردی ز تلوینهاش نیش
شب ندزدیدی چراغ روز را
دی نبردی باغ عیشآموز را
جام صحت را نبودی سنگ تب
ایمنی را خوف نآوردی کرب
گر نبودی خرخشه در نعمتش
جواب قاضی سوال صوفی را و قصه ترک و درزی را مثل آوردن
گفت قاضی بس تهیرو صوفیای
خالی از فطنت چو کاف کوفیای
مولوی، دیوان شمس، غزل شماره ۱۰۱
تن با سر نداند سر کن را
تن بیسر شناسد کاف و نون را
نما ای شمس تبریزی کمالی
قرآن کریم، سوره یس (۳۶)، آیه ۸۲
مولوی، دیوان شمس، غزل شماره ۱۵۲۰
مرا پرسی که چونی بین که چونم
خرابم بیخودم مست جنونم
از آن هیبت دوتا چون کاف و نونم
مسلمانان که میداند فسونم
تو بنشنیدی که آن پرقندلب
غدر خیاطان همیگفتی به شب
خلق را در دزدی آن طایفه
مینمود افسانههای سالفه
قصه پارهربایی در برین
در سمر میخواند دزدینامهای
گرد او جمع آمده هنگامهای
مستمع چون یافت جاذب زآن وفود
جمله اجزایش حکایت گشته بود
که کنند آن درزیان اندر نهفت
اندر آن هنگامه ترکی از خطا
سخت طیره شد ز کشف آن غطا
بس که غدر درزیان را ذکر کرد
حیف آمد ترک را و خشم و درد
گفت ای قصاص در شهر شما
کیست استاتر در این مکر و دغا
دعوی کردن ترک و گرو بستن او که درزی از من چیزی نتواند بردن
گفت خیاطی است نامش پورشش
اندر این چستی و دزدی خلقکش
گفت من ضامن که با صد اضطراب
او نیآرد برد پیشم رشته تاب
پس بگفتندش که از تو چستتر
مات او گشتند در دعوی مپر
رو به عقل خود چنین غره مباش
که شوی یاوه تو در تزویرهاش
گرمتر شد ترک و بست آنجا گرو
که نیآرد برد نی کهنه نه نو
مطمعانش گرمتر کردند زود
او گرو بست و رهان را برگشود
که گرو این مرکب تازی من
بدهم ار دزدد قماشم او به فن
Privacy Policy
Today visitors: 89 Time base: Pacific Daylight Time
